29 دی 1398

سنگ کیسه صفرا: علائم و نشانه ها، عوارض، تشخیص و درمان

دسته بندی: بیماری های گوارشی نویسنده: ایران درمان بازدید: 83
سنگ کیسه صفرا: علائم و نشانه ها، عوارض، تشخیص و درمان

کیسه صفرا، کیسه کوچکی است که در قسمت سمت راست بدن و زیر کبد واقع شده. صفرا مایعی است با رنگ سبز متمایل به قهوه ای که توسط کبد تولید می شود. صفرا از طریق مجاری خاصی به روده کوچک سرازیر می شود تا عمل هضم، مخصوصاً هضم چربی ها تسهیل گردد. هر زمان که انسان غذایی می خورد، مقداری صفرا آزاد شده و به روده کوچک می ریزد.

سنگ کیسه صفرا چیست؟

زمانی که مواد شیمیایی درون کیسه صفرا، کلسترول، کلسیم و کربنات کلسیم از تعادل خارج شوند، مواد سختی تشکیل می شود که اصطلاحاً سنگ کیسه صفرا نامیده می شود. سنگ کیسه صفرا معمولاً به دو شکل وجود دارد:

  • سنگ کیسه صفرای ناشی از کلسترول: این گونه سنگ ها در اثر انباشت مقدار زیاد کلسترول در کیسه صفرا ایجاد می شود. در کشورهایی مثل انگلستان و امریکا، اکثر سنگ های کیسه صفرای ایجاد شده در بدن افراد از این نوع هستند.
  • سنگ کیسه صفرای رنگدانه ای: این نوع سنگ کیسه صفرا حاوی مقادیر زیاد بیلیروبین است. این نوع سنگ بیشتر در افراد مبتلا به بیماری های کبدی، ناهنجاری های خونی و یا کسانی که مجرای صفرای آنها دچار عفونت شده مشاهده می شود.

علائم و نشانه های سنگ کیسه صفرا

اکثر افراد مبتلا به سنگ کیسه صفرا هیچ گونه علائمی ندارند. این بدان دلیل است که سنگ ها معمولاً در همان کیسه صفرا باقی می مانند و هیچ مشکلی ایجاد نمی کنند. با این حال گاهی اوقات سنگ ها به تورم کیسه صفرا منجر می شوند. از جمله علائم ابتلا به تورم کیسه صفرا می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

  1. درد در قسمت سمت راست بدن، دقیقاً پایین دنده ها
  2. درد پشت
  3. درد در شانه راست
  4. تهوع
  5. استفراغ
  6. تعریق
  7. بیقراری

مشکلات دیگری هم می توانند به بروز این علائم منجر شوند؛ از جمله سوزش سر دل، دردهای ناشی از حمله های قلبی و مشکلات کبدی. ورم معده و مسمومیت غذایی نیز می توانند علائمی مشابه علائم سنگ کیسه صفرا داشته باشند. اسهال و استفراغ در مورد ورم معده و مسمومیت غذایی نیز بروز می یابد اما دردها بر خلاف سنگ کیسه صفرا منقطع هستند و در کل شکم احساس می شوند نه در قسمت خاصی از آن.

عوارض احتمالی

  • کولیک صفراوی (Biliary colic): گاهی اوقات سنگ های کیسه صفرا از مجرای صفرا عبور کرده و به اثناعشر می رسند. زمانی که این اتفاق می افتد، بیمار دچار کولیک صفراوی می شود. بیمار معمولاً در ناحیه بالای شکم خود احساس درد می کند، اما ممکن در است در قسمت مرکزی شکم و یا اندکی به سمت راست نیز درد را احساس کند. معمولاً یک ساعت پس از غذا خوردن درد آغاز می شود به خصوص اگر بیمار غذایی با چربی زیاد خورده باشد. درد مستمر بوده و چندین ساعت ادامه یافته سپس کاهش می یابد. برخی از بیماران هم دردی 24 ساعته را تجربه می کنند، برخی دیگر نیز دردهایی دارند که کم و زیاد می شود.
  • عفونت: در صورتی که سنگ کیسه صفرا موجب عفونت کیسه صفرا شود، بیمار دچار تب و لرز می شود. در اکثر موارد عفونت کیسه صفرا بیمار بستری شده و سنگ کیسه صفرا از طریق جراحی خارج می شود.
  • یرقان: در صورتی که سنگ کیسه صفرا از کیسه صفرا خارج شده و وارد مجرای صفرا شود، امکان دارد مانع عبور صفرا و سرازیر شدن آن به روده کوچک گردد. در این صورت صفرا وارد جریان خون شده و بدن بیمار علائمی از ابتلا به یرقان را از خود بروز خواهد داد. یعنی پوست او زرد شده و سفیدی چشمانش به زردی می گراید. در اکثر موارد بروز این وضع به بیرون آوردن سنگ کیسه صفرا از طریق جراحی نیاز خواهد بود. برخی از بیمارن هم خوش شانس هستند و سنگ کیسه صفرایشان نهایتاً خود بخود وارد روده کوچک می شود.
  • تورم پانکراس: در صورتی که یک سنگ کیسه صفرای کوچک از مجرای صفرا عبور کرده و مجرای پانکراس را مسدود کند، یا موجب بازگشت صفرا یا مایعات دیگر به مجرا شود، بیمار به تورم پانکراس دچار خواهد شد.

دلایل بروز سنگ کیسه صفرا

 متخصصان در مورد دلیل ایجاد عدم تعادل مواد شیمیایی در درون کیسه صفرا با یکدیگر اختلاف نظر دارند و در واقع توضیح واحدی در این مورد ارایه نشده است. اما در موارد ذیل اطمینان داریم که شانس ابتلا به سنگ کیسه صفرا افزایش می یابد:

  • افرادی که در خانواده خود سابقه ابتلا به سنگ کیسه صفرا داشته اند (عامل ژنتیکی)
  • چاقی به ویژه در زنان. مطالعات نشان می دهد که چاقی قسمت زیر سینه تقریباً شانس ابتلا به سنگ کیسه صفرا و نیاز به عمل جراحی برای بیرون آوردن آن را در زنان تا دو برابر افزایش می دهد. کودکان چاق نیز در مقایسه با سایر کودکان شانس ابتلای بسیار بالاتری دارند.
  • زنانی که تجربه بارداری داشته اند.
  • افرادی که به تازگی مقدار زیادی کاهش وزن داشته اند.
  • کاهش عمدی وزن و سپس افزایش دوباره وزن نیز در مردان شانس ابتلا به سنگ کیسه صفرا را در آنها افزایش می دهد.
  • زنانی که از قرص های ضد بارداری استفاده می کنند.
  • زنانی که به وسیله دزهای بالای استروژن تحت درمان هستند.
  • افرادی که از لبنیات پرچرب استفاده می کنند.
  • افراد بالای شصت سال
  • سیاهپوستان امریکایی
  • افرادی که از داروهایی برای پایین آوردن کلسترول استفاده می کنند
  • افراد مبتلا به دیابت
  • اچ.آر.تی ( یا درمان هورمونی) زنان در دوران یائسگی

تشخیص سنگ کیسه صفرا

در بسیاری از موارد تشخیص سنگ کیسه صفرا به طور تصادفی اتفاق می افتد؛ مثلاً زمانی که بیمار برای عارضه دیگری تحت درمان قرار گرفته است. زمانی که سطح کلسترول بدن بیمار بیش از حد طبیعی باشد، امکان دارد پزشک به سنگ کیسه صفرا مشکوک شده و از طریق سونوگرافی، آزمایش خون، و یا حتی عکسبرداری این مطلب را بررسی کند. برای بررسی علائم عفونت، انسداد، تورم پانکراس و یا یرقان نیز از آزمایش خون استفاده می شود.

درمان سنگ کیسه صفرا

سنگ کیسه صفرا تنها در صورتی نیاز به درمان دارد که موجب تورم کیسه صفرا یا انسداد مجرای صفرا شده باشد و یا اینکه از مجرای صفرا حرکت کرده و وارد روده شده باشد. بیماریانی که تحت معالجه قرار می گیرند معمولاً باید رژیم غذایی خود را به یک رژیم غذایی کم چربی تغییر دهند.

- Cholecystectomy یا خارج ساختن سنگ کیسه صفرا از طریق عمل جراحی. این عمل از طریق ایجاد برش بسیار کوچکی انجام می شود که اصطلاحاً عمل جراحی با کمترین میزان تهاجم خوانده می شود. اما در مورد 10% از بیماران انجام عمل جراحی با استفاده از این روش ممکن نیست. این بیماران به انجام عمل جراحی باز نیاز خواهند داشت. در اینگونه بیماران برش بزرگی بر روی شکم ایجاد می شود. این بیماران به دروه ریکاوری طولانی مدت تری نیاز خواهند داشت. به طور کلی در صورتی که کیسه صفرای بیمار تورم زیادی داشته باشد باید تحت عمل جراحی باز قرار بگیرد.

سنگ کیسه صفرا را از طریق لاپراسکوپی نیز می توان از بدن بیمار خارج ساخت.

اخیراً محققان به این نتیجه رسیده اند که حتی می توان سنگ کیسه صفرا را از طریق واژن بیمار نیز از بدن وی خارج ساخت.

از آنجایی که تقریباً یک چهارم از بیمارانی که برای خارج ساختن سنگ کیسه صفرا تحت عمل جراحی قرار می گیرند، مجدداً در عرض یک سال به این عارضه دچار می شوند، در بسیاری از موارد برای این بیماران مصرف urosdeoxycholic acid تجویز می شود (اسیدی که به صورت طبیعی در صفرا وجود دارد). این اسید میزان کلسترول موجود در صفرا را پایین می آورد و در نتیجه احتمال تشکیل مجدد سنگ کیسه صفرا کاهش خواهد یافت.

- urosdeoxycholic acid. در صورتی که سنگ کیسه صفرای بیمار از کلسترول ساخته شده باشد امکان دارد به تدریج بتوان آن را از طریق مصرف این اسید از بین برد. این نوع درمان که روش انحلال نام دارد، بیش از 24 ماه زمان می برد. این روش به اندازه جراحی مؤثر نیست اما در مورد بیمارانی که نمی توان برایشان از بیهوشی عمومی استفاده کرد، این تنها روش درمان خواهد بود.

- ERCP. در برخی موارد نادر، در مواقعی که نمی توان به بیمار بیهوشی عمومی داد و یا برایش از urosdeoxycholic acid استفاده کرد، از این روش استفاده می شود. در این روش از طریق دهان بیمار یک دوربین کوچک وارد سیستم گوارشی بدن و سپس کیسه صفرا می شود. سیم ظریفی که به کمک جریان الکتریسیته داغ می شود انسداد مجرای صفرا را باز می کند؛ سنگ ها بیرون آورده می شود و یا اینکه به سمت روده کوچک هدایت می شوند.

- شکستن سنگ. در این روش از امواج فراصوت برای شکستن سنگ های کیسه صفرا استفاده می شود. در صورتی که سنگ ها به اندازه کافی خرد و کوچک شوند می توانند به راحتی از طریق سیستم گوارشی بیمار دفع گردند. این روش بسیار کم کاربرد است و تنها در مواردی به کار می رود که تعداد سنگ ها خیلی کم باشد.

- در موارد نادری هم پزشک ناچار می شود کیسه صفرای بیمار را کلاً از بدن وی خارج نماید.

آیا می توان بدون کیسه صفرا زندگی کرد؟

خوشبختانه می توان بدون داشتن کیسه صفرا زندگی کرد چون کبد به اندازه کافی صفرا تولید می کند و نتیجتاً عمل هضم می تواند به طور طبیعی انجام شود. در صورتی که کیسه صفرای فردی بیرون آورده شود، صفرا بجای آنکه در کیسه صفرا جمع شود، از طریق مجرای کبدی، از کبد به روده کوچک منتقل می شود. برخی بیمارانی که کیسه صفرای آنها از طریق جراحی از بدنشان خارج شده، تا مدتی پس از عمل حالتی نزدیک به اسهال را تجربه می کنند زیرا صفرا به دفعات بیشتری وارد روده کوچک آنها می شود. 

آتیه غرب

مقالات مرتبط

چه عواملی باعث ورم معده میشوند؟ ورم معده به حالتی گفته میشود که ناحیه معده بزرگتر از حد طبیعی میشود. گاهی اوقات به این وضعیت باد کردن معده و یا ورم معده نیز...
روده بخش اعظم دستگاه گوارش را تشکیل میدهد. بیشتر فرایند گوارش در روده کوچک اتفاق می افتد در حالی که روده بزرگ آب را جذب و مواد زاید را دفع میکند. التهاب روده ها...
ایران هرنی