28 دی 1398

عصب سیاتیک

دسته بندی: مغز و اعصاب نویسنده: ایران درمان بازدید: 578
عصب سیاتیک

عصب سیاتیک (sciatic nerve) طولانی‌ترین و قطورترین عصب بدن انسان است که از ناحیه کمر آغاز و تا انتهای پا امتداد دارد. عصب سیاتیک بعد از خارج شدن از لگن از باسن به پشت ران رفته و در بالاتر از مفصل زانو به دو شاخه به نام های عصب تبیال و عصب پرونئال تقسیم می‌ شود. هرگونه فشار بر روی این عصب می ‌تواند باعث ایجاد درد در تمام طول عصب شود (یعنی درد می تواند شامل تمامی مسیری شود که از کمر شروع می ‌شود و از پشت پا پایین می‌ آید و تا پاشنه و کف پا می‌رسد ). درد سیاتیک بیشتر در سنین 50-30 سالگی به وجود می آید ، گاه این درد مبتلایان را از انجام ساده‌ترین کارهای روزمره نیز باز می‌دارد. علت عمده آن پاره شدن دیسک بین مهره ای است. این درد آشنای دیرینه انسان‌ ها بوده است به گونه ای که تا آخر عمر فرد مبتلا با این مشکل زندگی می‌کند.

همان طور که در بالا گفته شد یکی از رایج ترین علل درد سیاتیک اختلالات دیسکی مانند بیرون زدگی یا لغزندگی دیسک است . زمانی این عارضه ایجاد می شود که مواد نرم و ژله ای داخل دیسک بر اثر پارگی دیسک بیرون بزند و به عصب سیاتیک فشار وارد کند. در مواردی هم گرفتگی ماهیچه ها می توانند با فشار بر روی عصب سیاتیک که از بین ماهیچه ها عبور می کند باعث بروز درد سیاتیک شوند. دیگر عامل موثر در این شرایط ابتلا به سندروم پریفورمیس است . در این حالت ماهیچه پریفورمیتس باعث تحریک عصب سیاتیک شده و باعث ایجاد درد در ناحیه رگ سیاتیک می شود.

علائم و نشانه ها

برای تشخیص دردهایی که ناشی از تحریک عصب سیاتیک هستند چند مورد را ذکر می کنیم. درد ناشی از سیاتیک هم به صورت خفیف و هم به صورت شدید ظاهر می شود . این درد در برخی افراد به تدریج و در برخی دیگر ناگهانی ایجاد می شود . درد سیاتیک شبیه به گرفتگی کمر است که با سوزش و درد شدید همراه باشد و علائمی مانند سوزن سوزن شدن، بی حسی و ضعف را در پی خواهد داشت. اگر در ناحیه پایین کمر و لگن احساس درد دارید و این درد به تدریج به سمت ران ها و ساق پا گسترش می یابد و یا به زیر زانو نیز امتداد دارد ناشی از تحریک عصب سیاتیک است . از دیگر نشانه های تشخیص ، تشدید این درد به هنگام عطسه کردن، سرفه، برخاستن و نشستن است . معمولا درد و علائم در مراحل اولیه این عارضه به دلیل التهاب و فشار زیاد عصب سیاتیک شدید تر بوده و به تدریج تا بهبودی کامل کاهش می یابد. زمان بهبودی این عارضه بین ۴ تا ۸ هفته متغیر است . درد عصب سیاتیک اغلب با انجام فعالیت هایی مانند خم شدن، دویدن، نشستن (مخصوصا هنگام رانندگی) بروز می کند. در مواردی که فشردگی عصب سیاتیک شدید باشد فرد ضعف شدیدی در ناحیه ساق پا احساس  می کند و در عملکرد روده  و مثانه وی اختلال ایجاد می شود ، در صورت مواجهه با این علائم باید بلافاصله به پزشک مراجعه کرد چرا که این علائم ممکن است از آسیب دیدگی شدید عصب گواهی دهد.

عوامل موثر در ایجاد درد سیاتیک

عوامل نادری هستند که باعث بروز درد عصب سیاتیک می شود ، از قبیل: عفونت و تومور
برخی موارد شایع دیگر:

  • سن: با بالا رفتن سن تغييراتی در ستون مهره‌ ها بجود می آید که از شايع ‌ترين علل بيماري سياتيك هستند. این تغییرات به واسطه تحليل رفتن ديسك‌‌ هاي ‌بين مهره‌ اي كمري از سن 30 سالگي بوجود می آیند. تنگي ستون مهره ‌اي هم از دیگر علل بيماري سياتيك است که اغلب افراد با سنين بالاتر از 50 سال را درگير مي‌كند.
  • شغل: شغل افراد از دیگر عوامل موثر در بروز عارضه ساتیک است. به طور کلی افرادي كه شغلشان نياز به چرخش مكرر كمر دارد ، آنهايي كه باید در طول روز بار هاي سنگين جا به جا ‌كنند و یا به‌ مدت طولاني رانندگي کنند، بيش از ساير افراد دچار بيماري سياتيك مي‌شوند.‌
  • فعاليت‌هاي فيزيكي: افرادي كه زندگي راكد و كم ‌فعاليتی دارند و یا براي مد‌ت ‌هاي طولاني مي ‌نشينند نسبت به افراد با فعالیت روزانه بیشتر  به مراتب بیشتر مستعد ابتلا به عارضه سياتيك هستند.
  • دیابت: علاوه بر موارد فوق، افراد مبتلا به بيماري ديابت نيز به‌ دليل آسيب و تخريب عصبي كه در اثر ديابت در آنها ايجاد مي‌شود، بيشتر مستعد ابتلا به بيماري سياتيك هستند. بارداری ، افزایش وزن.

به طور کلی هرگونه فشار یا آسیب دیدگی که باعث تحریک و فشرده شدن عصب سیاتیک شود می تواند منجر به درد سیاتیک شود ، این عارضه عصبی آزار دهنده معمولاً موجب درد گزنده ای در ناحیه زیر کمر شده و تا ران و ساق پا و غالباً پایین پا کشیده می شود . از جمله عوامل موثر در ایجاد و تشدید درد سیاتیک می توان به فتق ، دیسک ، التهاب مفصل ، مهره ها ، پارگی دیسک کمر یا آسیب دیدگی استخوان پلویس و در نتیجه التهاب عصب سیاتیک اشاره کرد . شکستگی ها ، در رفتگی های لگنی ، استابولوم و در رفتگی های مفصل ران می توانند این عصب را در ناحیه لگن تحت فشار قرار دهند. همچنین در رفتگی زانو نیز می تواند شاخه های این عصب را در ناحیه زانو آزرده کند. انجام اعمال جراحی توسط افراد غیر ماهر که در ناحیه لگن و یا در ناحیه زانو انجام می شوند می توانند به این عصب صدمه برسانند. توجه داشته باشید که موارد کم اهمیت از قبیل گچ تنگ، بوت بلند تنگ و یا انداختن یک پا بر روی پای دیگر به مدت طولانی هم می تواند موجب کرختی و آسیب به عصب سیاتیک شود. این عارضه بسیار شایع است به طوری که خود شما هم ممکن است بارها دردهای شدیدی که از ناحیه کمر شروع می شود و به سمت ساق پا متمایل می شود را تجربه کرده باشید.
با انجام ورزش های مربوطه به کمر درد در خانه کاهش درد ناشی از التهاب عصب سیاتیک و بهبودی خود را افزایش دهید.

تشخیص

پس از مراجعه به پزشک ، وی برای تشخیص دقیق ، از جزئیاتی مانند وضعیت جسمانی و سلامتی بیمار، نوع درد و طول دوره بروز علائم و فعالیت هایی که باعث ایجاد درد می شوند از فرد سوالاتی می پرسد . سپس عملکرد عصب های بدن را با ارزیابی استقامت، حس و واکنش در ساق پا مورد بررسی قرار می دهد . در صورتی که بیمار با علائمی مانند اختلال در عملکرد روده یا مثانه مواجه شود پزشک انجام آزمایش روده و مثانه را برای ارزیابی حس و وضعیت ماهیچه ها توصیه می کند . اگر پس از هفته ها باز هم از درد سیاتیک رنج می برید پزشک عکس بردای از ناحیه مورد نظر را تجویز کرده تا هرگونه تغییرات استخوان در ستون مهره ها و پلویس مشخص شود . با انجام آزمایشات و عکسبرداری از ناحیه دلایل دیگر بروز این درد مانند تومور و عفونت م قابل شناسایی اند . در موارد حادتر که نیاز به بررسی جزئی تر احساس می شود انواع دیگر عکس برداری از قبیل سی تی اسکن و ام آر آی هم برای شناسایی اختلالاتی چون اختلال در عصب ها، اختلالات دیسکی و ستون مهره ها بکار برده می شوند.

پیشگیری بهتر از درمان

  • ورزش های کششی نظیر یوگا و پیلاتس را در برنامه خود جا  دهید.
  • همیشه سعی کنید درست بنشینید. نشستن طولانی مدت به صورت غیر اصولی اثرات سوئی روی ستون فقرات مهره ها و بروز عارضه سیاتیک دارد.
  • از بلند کردن اجسام سنگین بپرهیزید.

درمان

ابتدایی ترین راه درمان درد سیاتیک اجتناب از فعالیت هاییست که درد را افزایش می دهند. البته منظور استراحت برای مدت طولانی نیست. برای مقابله با این درد استراحت به مدت کوتاه توصیه می شود . توجه داشته باشید كه استراحت طولاني مدت در بستر و عدم فعاليت علائم این عارضه را بدتر خواهند كرد. این توصیه ها برای افرادی است که عارضه آنها زیاد جدی نیست ، توجه داشته باشید چنانچه درد شما با گذشت زمان بهتر نشد ، حتما باید به پزشك مربوطه مراجعه كنيد چرا که بی توجهی نسبت به درد ، ممكن است فرد را دچار عوارضي چون آسيب دائمي عصب ، از دست رفتن حس و حركت اندام درگیر و يا حتي از بين رفتن عملكرد روده و يا مثانه کند.

اقدامات رایج برای مقابله با درد سیاتیک در منزل

  • استفاده از کمپرس یخ: کمپرس یخ (یا در صورت نبود ، مقداري يخ را در يك حوله تميز قرار دهيد) را به مدت 15 تا 20 دقيقه بر روي ناحيه مورد نظر قرار دهيد. اين عمل باید روزي 4 بار تكرار شود. استفاده از کمپرس يخ باعث كاهش التهاب و درد در محل دردناک مي‌ شود.
  • استفاده از کمپرس‌ ‌آب گرم: بهتر است پس از 48 ساعت از شروع درد، در نواحي آسيب‌ديده از کمپرس آب گرم استفاده شود . اگر درد کاهش نیافت باید به‌ طور متناوب كيسه‌ ي آب گرم و سرد بر روي ناحيه دردناک قرار داده شود.
  • انجام حركات كششي اصولی: ورزش‌ هاي كششي اصولی که در آن ها حركات پرتابي و يا پيچشي وجود ندارد به صورت مداوم ولی سبک توصیه می شود.
  • درمان مقطعی با داروهاي مسکن: آسپرين، استامينوفن و بروفن معمول‌ترين داروهاي ضد دردي هستند كه می توانند به صورت مقطعی و نه همیشگی درد را تسکین دهند،‌ ولي استفاده مکرر، نه تنها نفعي براي شما ندارد، بلكه بسيار زيان‌ آور اند، زيرا استفاده بيش از حد از اين دارو ها عوارض جانبي نظير تهوع، خونريزي معده و يا زخم ‌هاي دستگاه‌ گوارشي را به همراه خواهند داشت. براي جلوگيري از بروز چنين حالاتي، استفاده از پمادهاي موضعی نظیر پيروكسيكام و ديكلوفناك توصیه می شود. در برخی موارد استفاده از داروهاي ديگري نظير شل‌كننده‌ هاي‌ عضلاني هم با دستور پزشك بلامانع است.
  • فيزيوتراپي: اگر درد سیاتیک ناشی از بيرون زدگی ديسك‌ باشد، فيزيوتراپي نقشي اساسي در بهبودي فرد خواهد داشت. در فيزيوتراپي به‌ طور معمول ورزش‌ هايي با هدف قرار گیری بدن و اندام در وضعيت صحيح، تقويت عضلاتی كه از كمر حمايت مي‌كنند و نيز كمك به تقويت انعطاف‌پذيري بدن انجام می شود.
  • انجام فعالیت های ورزشی روزانه‌: به هنگام ورزش اندورفين‌ ها (مورفين دروني بدن) در بدن آزاد مي‌شوند. اندورفين ‌ها به عنوان مسکن هستند كه از رسيدن پيام‌ هاي درد به مغز جلوگيري مي‌ كنند. ورزش مستمر و اصولی گام مهمی در جهت کاهش درد خواهد بود. در مورد درد سياتيك، تركيب ورزش‌هاي هوازی با ورزش‌هايي كه انعطاف‌ پذيري بدن را بهبود مي‌بخشند، مي‌تواند در جلوگيري از بروز درد سیاتیک موثر باشد.
  • در صورت کارآمد نبودن راهکارهای فوق گام آخر تزريق كورتن به پرده‌ هاي نخاعي و يا انجام عمل جراحي است.

درمان ورزشی

فردی که دچار درد سیاتیک شده در بستر نیز می تواند با انجام یک سری از فعالیت ها که به شرح زیر است ، روند بهبودی خود را تسریع کند :

  • به حالت خوابيده در بستر پاها را خم کرده و زانوها را به هم فشار دهيد . سپس سعي كنيد با دست ها آن ها را از هم جدا كنيد، این کار را به مدت ۳۰ ثانيه ادامه دهيد .
  • در حالت خوابيده پاها را خم کرده و يكي يكي صاف كنید در حالی که ران ها را موازي هم نگه داشته اید سعی کنید هر کدام از پاها را به هنگام صاف کردن ۳۰ ثانيه بالا نگه دارید .
  • به پهلو دراز بکشید ، باسن باید كمي به سمت بالا باشد . پايی که دچار عارضه شده را آرام در حدود يك دقيقه عقب و جلو ببريد .
  • روي تخت بنشینید ،‌از عقب به دستها تكيه دهيد . پاها را یکی پس از دیگری خم و راست كنيد . اين حركت را هشت بار پشت سر هم انجام دهید . این حرکات بسته به حالات و نوع درد برای افراد متغیر است پس اگر احساس ناراحتي كرديد تعداد حركات را كمتر کرده و یا با فواصل بیشتری انجام دهید .

در ذیل حرکات ورزشی دیگری به شما پیشنهاد می شود که در زمان پیشرفت روند بهبودی قابل انجام هستند. حرکات زیر را روزی دو تا سه بار بسته به توان و میزان درد انجام دهید.
حرکت اول: روي يك صندلي بنشینید ، در حالی که از كمر به جلو خم شده اید سعی کنید دست ها را به پاها و سپس به نوك انگشتان پايتان برسانید . اين حركت باید ۴ بار با فواصل کوتاه تكرار شود .
حرکت دوم: روي تخت بنشينيد و پاهایتان را دراز کنید، به آرام به جلو خم شده و سعي كنيد نوك انگشتان پا را لمس كنيد . تکرار این حرکت باعث کشش پشت پا و در نهایت کاهش درد در آن ناحیه می شود.
حرکت سوم: در حالی که ستونی را گرفته اید ، بايستيد و پايی را که دردناك است به جلو و عقب تاب دهيد . اين حركت را روزی ۵ دقيقه انجام دهيد .
حرکت چهارم: در حالت ايستاده  دست هایتان را روي باسن خود گذاشته و از كمر كمي به جلو و سپس به عقب خم شويد اين حركت را ۸ بار تكرار كنيد خواهید دید که به تدريج توانایی شما در خم شدن روز به روز بيشتر و بيشتر خواهد شد.
حرکت پنجم: ميله ای سبک را بالاي سرتان نگه دارید . بدن را به آرامی از سویی به سوي ديگر بگردانيد ( دقت داشته باشید که در حین حركت عمدتاً بايد بالاتنه (بازوان و شانه شما) در حال چرخش به چپ و راست باشد

 

آتیه غرب

مقالات مرتبط

تومور مغزی به تجمع سلولهای ناهنجار در مغز گفته میشود. جمجمه که مغز را احاطه میکند جنسی سخت و مقاوم دارد. هر گونه زایده ای که در داخل آن رشد کند، فضای موجود را م...
28 دی 1398
تحقیقات جدید نشان میدهد افراد سالمند سیگاری که میگرن دارند، در خطر بیشتر سکته مغزی قرار دارند. این مطالعه شامل تقریبا 1300 نفر با سن متوسط 68 سال بود که از سردر...
28 دی 1398
ایران هرنی