گرچه برخی از مردم هنوز فکر می کنند ناباروری «مشکلی زنانه» است، یک سوم از موارد ناباروری به مشکلاتی مربوط است که فقط از جانب مرد مطرح است. ناباروری می تواند به تنهایی موجب عدم فرزند آوری در یک زوج شود و یا اینکه در کنار مشکلات دیگر در این پدیده نقش داشته باشد.

ناباروری به معنی عدم موفقیت در فرزندآوری یک زوج پس از یک سال مقاربت منظم و بدون جلوگیری است. حدود یک سوم از موارد ناباروری به زن و یک سوم به مرد نسبت داده می شود. در یک سوم باقی مانده، یا هر دو طرف مشکلاتی دارند و یا این که ناباروری دلیل مشخصی ندارد.

بنابراین انجام بررسی ها و معاینات بر روی مرد، هم زمان با بررسی هایی که بر روی زن انجام می گیرد لازم است. نکته حائز اهمیت این است که مردان باید هر چه زودتر تحت این بررسی های قرار بگیرند، چون گرچه بسیاری از مردان سعی میکنند فرآیند معاینات و آزمایشات پزشکی خود را به تعویق بیندازند، تا در صورت وجود مشکل از جانب آنها دچار سرخوردگی نشوند، اما این کار باعث می شود همسر آنها مجبور نباشد هزینه ها و دشواری های غیرضروری بسیاری را بی مورد متحمل شود.

برای بررسی دلایل ناباروری در مردان بهتر است ابتدا توضیحاتی در باب دستگاه تناسلی مرد و عملکرد آن ارایه شود.

دستگاه تناسلی مرد

دستگاه تناسلی مرد تولید کننده اسپرمی است که در لوله ­های منی ساز (seminiferous tubes) و در هر یک از بیضه ها ساخته می شود. قسمت نوک اسپرم از DNA تشکیل شده است. قسمت انتهایی اسپرم زیرتن (acrosome) نامیده می شود. این بخش به اسپرم کمک می کند به درون تخمک نفوذ کند. قسمت میانی از میتوکوندریا (mitochondria)تشکیل شده که در واقع انرژی مورد نیاز قسمت انتهایی اسپرم برای حرکت را فراهم می کند. قسمت انتهایی اسپرم حرکات رو به عقب و جلوی شلاق مانند و سریعی دارد تا اسپرم را به سمت تخمک پیش ببرد. اسپرم می بایست بری بارور کردن تخمک زن به رحم و لوله های فالوپ برسد.

باروری مرد به عملکرد درست سیستم پیچیده ای متشکل از ارگان ها و هورمون های مختلف وابسته است:

این فرآیند از مغز آغاز می شود، جائی که هیپوتالاموس نامیده می شود. مرحله اول در باروری تولید هورمون آزادکننده گونادوتروپین (GnRH)  در هیپوتالاموس است. که موجب می شود غده هیپوفیز هورمون FSH و LH تولید نماید. FSH موجب برقراری تولید اسپرم و LH موجب برانگیختن تولید هورمون مردانه تستوسترون می شود.

تولید اسپرم و تستوسترون در بیضه ها صورت می پذیرد که در کیسه بیضه ها قرار گرفته اند. دلیل قرارگیری کیسه بیضه ها خارج از بدن این است که دمای داخل بدن برای تولید اسپرم بسیار بالاست.  دستگاه تناسلی مرد از آلت، کیسه بیضه ها، لوله های منی ساز و پروستات تشکیل شده است.

اسپرم در صدها لوله میکروسکوپی که لوله های منی ساز نامیده می شوند تولید می گردد، این لوله ها بخش اعظم بیضه را اشغال می کند.

عمر هر اسپرم حدود 74 روز است.در هر بار انزال مرد، تقریباً 100 تا 300 میلیون اسپرم رها می شود. حتی در شرایط عادی، تنها 15% از این اسپرم ها تا آن اندازه قوی هستند که بتوانند یک تخمک را بارور سازند. از این تعداد تنها 400 اسپرم می توانند سفر خود را به پایان برسانند. از این تعداد هم تنها حدود 40 اسپرم از چالشی که در مقابله با مایع منی و محیط واژن پیش رو دارند گذر کرده و به اطراف تخمک می رسند. مایع مخاطی دهانه رحمبه طور طبیعی سدی غیرقابل نفوذ در مقابل اسپرم ایجاد میکند. با این حال زمانی که زن تخمک گذاری می کند، غشای رحم نازک می شود؛ به نحوی که نفوذ اسپرم را ممکن می سازد.

اسپرمی که موفق شده به مخاط دهانه رحم زن برسد، باید چهار روز دیگر نیز زنده بماند تا بتواند به لوله فالوپ برسد. باید دانست تخمکی که هر ماه آزاد می شود، تنها به مدت 12 ساعت برای بارور شدن در لوله فالوپ باقی می ماند.

تعداد اندک اسپرم هایی که موفق می شوند به این محله برسند، به یکباره برای تکمیل سفر اسپرم، دچار انفجار انرژی می شوند. این امر موجب می شود حرکت اسپرم سرعت یابد و به عملکرد آکروزوم بیانجامد. اکروزوم قسمتی از اسپرم است که سر اسپرم را می پوشاند و مانند کلاهخود عمل می کند. در این مرحله آکروزوم حل می شود و آنزیم هایی که درون آن وجود دارند این امکان را برای اسپرم فراهم می کنند که سوراخی درون لایه بیرونی و سخت تخمک ایجاد نماید.

در نهایت هم تنها یک اسپرم موفق می شود تخمک را بارور سازد.

فاکتورهای خطرپذیری

فاکتورهای خطر در مورد ناباروری مردان بدین شرح است:

·         واریکوسل. وجود رگ مبتلا به واریس و گشاد شده ای در لوله انتقال اسپرمی که به بیضه ها متصل است.

·         بالا رفتن سن. بالا رفتن سن میتواند تعداد و جنبندگی اسپرم ها را کاهش دهد و کیفیت اسپرم را کم کند.

·         بیماری های مقاربتی. بیماری های مقاربتی می توانند در دستگاه تناسلی مرد ایجاد زخم نموده و یا اینکه به عملکرد اسپرم آسیب برساند.

·         فاکتورهایی که به سبک زندگی مربوط هستند؛ از جمله مصرف سیگار و دخانیات

·         مواجهه طولانی مدت یا شدید با انواع خاص مواد شیمیایی، توکسین ها یا داروها

تشخیص

علاوه بر سابقه پزشکی و تست های فیزیکی، تست های خاصی برای سنجش ناباروری در مردان وجود دارد:

·         آنالیز مایع منی (semen analysis)برای ارزیابی کیفیت و کمیت اسپرم

·         تست های خون برای بررسی سطح هورمون های بدن

·         تست های تصویری برای بررسی امکان وجود مشکلات ساختاری

·         تست ژنتیک برای تعیین جزئیات دی.ان.ای اسپرم، ناهنجاری های کروموزومی یا بیماری های ژنتیکی

دلایل ناباروری در مردان

قریب به 90% از ناباروری در مردان به تعداد اندک اسپرم، کیفیت پایین اسپرم و یا هر دو مربوط می شود. بقیه موارد به مشکلاتی از قبیل عدم توازن هورمون های بدن، مشکل های آناتومیک و نارسایی های ژنتیکی مربوط است. از آنجائی که بیشتر مشکلات ناباروری در مردان به مشکلات اسپرم آنها مربوط است، در ذیل به اختصار توضیحاتی در این باب ارایه می کنیم:

ناهنجاری های اسپرمی

ناهنجاری های مربوط به اسپرم ها ممکن است به علت وجود فاکتورهای زیادی از جمله نارسایی های مادرزادی، ابتلا به بیماری، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی و سبک زندگی ایجاد شده باشد. در بسیاری از موارد دلیل این ناهنجاری ها ناشناخته است. ناهنجاری های اسپرمی را بر حسب اینکه بر تعداد اسپرم، حرکت اسپرم و یا شکل اسپرم تأثیر گذار هستند، دسته بندی می کنند:

·         تعداد پایین اسپرم یا الیگواسپرمی(Oligospermia). اگر تعداد اسپرم ها در هر میلی لیتر مایع منی کمتر از 20 میلیون باشد، تعداد آن پایین تلقی می شود. تعداد اسپرم در زمان های مختلف می تواند بسیار متفاوت باشد. پایین بودن موقتی تعداد اسپرم، رایج است. انجام تنها یک تست نمی تواند حاکی از این باشد که فرد به طور کلی به پایین بودن تعداد اسپرم دچار است.

·         جنبندگی ضعیف اسپرم یا آستنواسپرمی(Asthenospermia). جنبندگی اسپرم به معنی توانایی اسپرم برای حرکت است.اگر حرکت اسپرم کم بوده و یا در یک خط راست نباشد، در حمله به مخاط دهانه رحم یا نفوذ در پوسته سخت تخمک دچار مشکل خواهد شد. اگر 60 درصد از اسپرم ها جنبندگی کافی داشته باشند، می توان گفت کیفیت اسپرم فرد در کم ترین حد متوسط قرار دارد. اگر کمتر از 40% از اسپرم ها قادر باشند در خطی مستقیم حرکت کنند، وضعیت آنها غیرطبیعی قلمداد خواهد شد. اسپرمی که به کندی حرکت کند نیز به مشکل ژنتیکی و یا نواقص دیگری دچار بوده و قادر به بارور سازی تخمک نخواهد بود. جنبندگی پایین اسپرم می تواند با جداشدگی دی.ان.ای همراه باشد و این امر ریسک انتقال بیماری های ژنتیکی را افزایش می دهد.

·         ریخت غیرطبیعی اسپرم یا تراتواسپرمی (Teratospermia). ریخت، به شکل و ساختار اسپرم مربوط است. اسپرمی که شکل ظاهری غیرعادی دارد نمی تواند تخمک را بارور سازد. برای آن که فردی قابلیت باروری داشته باشد،باید حداقل 60% از اسپرم های وی شکل و اندازه طبیعی داشته باشد. اسپرم در بهترین حالت باید سری بیضی و دمی بلند داشته باشد.

درمان

درمان ناباروری مردان باید در وهله اول بر بیماری های احتمالی زمینه ای دیگری متمرکز شود که ممکن است در بروز مشکلات باروری در فرد مؤثر باشند. برای برطرف ساختن ناهنجاری های هورمونی می توان از درمان دارویی استفاده کرد. برای درمان واریس می توان از جراحی استفاده کرد و انسدادهای دستگاه تناسلی را برطرف نمود.

در صورتی که با وجود انجام این اقدامات، مشکلات همچنان باقی بمانند، زمانی که مشکل از جانب مرد باشد، تزریق اسپرم به داخل سیتوپلاسما (ICSI) معمولاً در کنار آی.وی.اف به کار می رود تا باروری حاصل شود. ICSI فرآیندی است که طی آن یک اسپرم به داخل تخمکی که از طریق آی.وی.اف بدست آمده، وارد می شود. سپس تخمک بارور شده داخل رحم زن کاشته می شود. ضریب موفقیت در این فرآیند به عوامل بسیار متعددی بستگی دارد.

منبع: ایران درمان

هرگونه کپی برداری بدون ذکر منبع پیگرد قانونی دارد

درباره ایران درمان

سایت ایران درمان با حدود 10 هزار بازدید روزانه در روزهای کاری، در نوع خود پربازدیدترین سایت مرجع اطلاعات پزشکان، دندانپزشکان و مراکز درمانی است. این سایت به طور رسمی کار خود را از سال 1387 آغاز نموده است.

مزایای عضویت

ایجاد صفحه اختصاصی برای پزشک و مراکز

عضویت آسان و کم هزینه

درج اطلاعات شخصی و کاری پزشک

قابلیت جستجوی پیشرفته

بازدید روزانه بالا و هدفمند پزشکی

استفاده از مطالب وبسایت

هرگونه استفاده از مطالب وبسایت تنها با ذکر نام و منبع وبسایت به صورت زیر مجاز است
www.irandarman.com